Androïden buiten de strip

Van The Matrix tot Murderbot, van Heart of Darkness tot Westworld: plug in, press play en ontdek Androïden buiten de strip.

In Androïden stap je met verschillende scenaristen en tekenaars in een tijdcapsule waarin ze hun blik op de toekomst verbeelden. Twaalf albums met andere personages, andere werelden en andere toekomstbeelden, maar één constante: de steeds dunnere grens tussen mens en machine.

En precies daardoor voelen de verhalen vandaag brandend actueel! Kan een machine voelen? Wanneer wordt artificiële intelligentie een zelfstandige levensvorm? Wat blijft er van de mens over wanneer technologie onze werkelijkheid bepaalt? En wie blijkt uiteindelijk het menselijkst: de mens of de machine?

Sciencefiction houdt zich natuurlijk al veel langer bezig met die vragen. Daarom ging onze digidruïde Geert, sciencefictionliefhebber in kern en draden, voor elk verhaal op zoek naar een multimediaconnectie: films, boeken en series die opvallend dicht tegen dezelfde ideeën aanschurken.

Heropstanding: Extinction (2018)

Heropstanding neemt je mee in het mysterie rond het voortbestaan van de mensheid en de rol die androïden daarin spelen. Veel meer vertellen zou meteen een belangrijke ontknoping verklappen. Wie de film Extinction heeft gezien, zal behoorlijk wat parallellen herkennen. Beide verhalen spelen met onze overtuigingen: wie is mens, wie is machine en aan welke kant staan we eigenlijk?

Odysseus: The Time Machine (2002) & Planet of the Apes (1968)

Laat je niet misleiden door de titel: dit album heeft weinig te maken met de omzwervingen van de Griekse Odysseus.

De sterkste gelijkenis vinden we bij H.G. Wells’ roman The Time Machine, onder andere verfilmd in 2002. Een reiziger ontdekt dat de toekomst allerminst het technologische hoogtepunt is dat je zou verwachten. De mensheid is uiteengevallen en de beschaving heeft een flinke stap teruggezet.

Ook Planet of the Apes ligt daardoor verrassend dichtbij. Opnieuw krijgen we een toekomst voorgeschoteld waarin de wereld radicaal veranderd is, de oude beschaving verdwenen lijkt en verschillende groepen hun eigen plaats hebben ingenomen.

Invasie: Oblivion (2013) & The Matrix (1999)

In dit deel zijn Jerrod en zijn medestrijders ervan overtuigd dat ze mensen zijn met buitengewone krachten. Hun identiteit blijkt echter veel ingewikkelder: ze zijn androïden, ingezet als wapens in een veel groter conflict.

Wie Oblivion heeft gezien, voelt waarschijnlijk al waar de vergelijking vandaan komt. Ook daar staat de ware identiteit van het centraal in een onthulling die alles wat eraan voorafging in een ander licht zet.

Maar Invasie knipoogt ook nadrukkelijk naar The Matrix. Op pagina 9 zelfs heel letterlijk. Wanneer later de ondergrondse, ‘slapende’ mensen verschijnen, wordt die connectie alleen maar sterker.

Kielko: Companion (2025)

In dit album ontstaat een emotionele – zelfs fysieke – connectie tussen androïde en mens. Net als in Companion mondt die bijzondere verhouding uit in een spannend misdaadverhaal. Er is wel een belangrijk verschil: hoofdpersonage Kielko blijft haar meester Grady beschermen.

Ook films als I, Robot, Bicentennial Man (1999) en A.I. Artificial Intelligence (2001) onderzoeken wat er gebeurt wanneer een kunstmatig wezen gevoelens lijkt te ontwikkelen. Een vraag die vandaag alleen maar actueler wordt: kan artificiële intelligentie werkelijk voelen, of alleen steeds overtuigender doen alsof?

Synn: Bicentennial Man (1999)

Wanneer houdt een robot op een robot te zijn? Die vraag verbindt het album Synn heel sterk aan Bicentennial Man. In de film probeert Andrew stap voor stap zijn robotlichaam af te werpen om verder te kunnen leven als mens. Diezelfde queeste onderneemt ook Synn.

Daardoor draaien beide verhalen uiteindelijk niet zozeer om technologie, maar om heel menselijke verlangens en vragen over liefde en sterfelijkheid.

De deserteurs: Murderbot (Apple TV, 2025)

Een androïde slaagt erin het systeem te omzeilen dat hem onder controle moet houden. Plots kan hij zelf beslissen wat hij doet. Klinkt dat bekend?

Het is het uitgangspunt van zowel het album De deserteurs als de serie Murderbot. Zodra de ingebouwde controle wegvalt, ontstaat in beide verhalen een interessant dilemma: wat doe je met vrijheid als je nooit geleerd hebt vrij te zijn? Blijf je je plicht vervullen, of grijp je de kans om uit te zoeken wat je met je bestaan wil doen?

De laatste der engelen: Men Against Fire (Black Mirror, Netflix S3E5, 2016)

In de Black Mirror-aflevering Men Against Fire ontdekt een soldaat dat een hersenimplantaat zijn waarneming manipuleert. De monsters die hij bestrijdt, zijn in werkelijkheid gewone mensen. Ook het album De laatste der engelen speelt met het idee dat technologie een georganiseerde uitroeiing mogelijk kan maken. Hoewel de accenten in beide verhalen anders liggen, blijft de onderliggende vraag identiek: wat gebeurt er wanneer technologie niet alleen bepaalt wat we kunnen doen, maar ook wat we denken te zien?

Odissey: Westworld (HBO, 2016)

De androïden in Westworld beseffen aanvankelijk niet wat ze werkelijk zijn. Dat sluit nauw aan bij Odissey. Ook hier hebben de personages een identiteit en een leven gekregen om hun ware aard te verbergen. Wanneer de waarheid aan het licht komt, leidt dat niet alleen tot verzet, maar ook tot de vernietiging van hun zelfbeeld.

De Herder: Eternals (2021)

In Eternals leven buitenaardse wezens, de Eternals, al duizenden jaren tussen de mensen. Ze begeleiden de mensheid en ze worden onderdeel van haar verhalen en mythologie. Maar wanneer menselijke technologie voor vernietiging gebruikt wordt, wordt die vooruitgang een bron van schuldgevoel.

Hetzelfde dilemma staat centraal in De Herder. Je kan mensen kennis schenken, maar één ding heb je niet in de hand: de wijsheid waarmee ze bepalen wat ze met die kennis doen.

Darwin: Automata (2014)

De aarde is nauwelijks nog leefbaar en de mensheid staat aan de rand van de afgrond. Terwijl mensen proberen te overleven, beginnen de machines rondom hen iets onverwachts te doen: evolueren.

Ook in de film Automata beginnen robots de beperkingen van hun programmering te overstijgen en ontwikkelen ze zich tot zelfstandige levensvormen. Geen geruststellende gedachte voor de mens, want waar eindigt die evolutie? En welke plaats blijft er dan nog over voor de mens?  

Marlowe: Apocalypse Now (1979), Heart of Darkness (Joseph Conrad, 1899)

Apocalypse Now lijkt misschien een vreemde film om naast een sciencefictionverhaal als Marlowe te leggen. Tot je kijkt naar het boek waarop de film losjes gebaseerd is: Joseph Conrads Heart of Darkness.

De verhaalstructuur vertoont opvallende parallellen. Een hoofdpersonage wordt een chaotisch en vijandig gebied ingestuurd met een opdracht rond een man die zich buiten de normale orde heeft geplaatst. Wat volgt, is een tocht door een steeds bevreemdendere wereld, tot hij uiteindelijk stuit op een afgezonderde gemeenschap rond de figuur die hij zoekt. Dat het hoofdpersonage van het album Marlowe heet, maakt de connectie nog duidelijker: ook de verteller en protagonist van Heart of Darkness heet Marlow.

Twaalf albums later komt onze tijdcapsule weer tot stilstand. Alleen blijkt de toekomst waarin Androïden ons liet rondkijken inmiddels een stuk minder ver weg. De reeks mag dan eindigen, de vragen die ze stelt, doen dat allerminst.