“Ik hoorde geesten. Ik schrok me rot!”
Schrijver, acteur, componist, reiziger, filmfanaat en onvermoeibare sushiliefhebber: Rurik Sallé laat zich moeilijk in één vakje stoppen. Ook in Rode sneeuw komen verschillende werelden samen. Japanse folklore, film, muziek, horror, romantiek en samoerai vloeien in elkaar over. En ergens in dat verhaal herkent Sallé zich ook in enkele personages: in de zonderlinge schilder die buiten het dorp leeft én in Shigeru, de samoerai die eeuwenlang door liefde en verlies wordt voortgedreven. Waarom precies? Dat vertelt hij niet. Over al de rest is Sallé vrij open …
Voor de Nederlandstalige lezers die je misschien nog niet kennen: we kunnen je voorstellen als scenarist, maar ook als acteur en componist. Je hebt dus meer dan één pijl op je boog … Welke plaats neemt het schrijven van strips vandaag in binnen al die verschillende professionele activiteiten?
Sallé: “Ik schrijf echt al mijn hele leven. Als kind bedacht ik verhaaltjes en maakte ik zelf krantjes. Ik was ook een grote stripfan. Toen ik vijf of zes jaar was, gaf mijn vader me strips van Tardi, zoals “Isabelle Avondrood“. Ik vond dat fantastisch: eng, erotisch, intelligent, bloederig, grappig en duister, maar tegelijk ook heel melancholisch. Op jonge leeftijd las ik behoorlijk wat materiaal voor volwassenen: semi-undergroundtijdschriften en provocerende dingen, met naakte mensen, grote lullen en dikke billen, punkers, drugs, geweld, robots en geschifte grappen. Ik vond het fascinerend. Ook “Métal Hurlant” verslond ik, hoewel ik eigenlijk nog maar een kind was. Er hing een geur van zwavel omheen. Toch was ik met een achtergrond in de filmwereld altijd eerder geneigd om filmscenario’s te schrijven. Tot Eric Corbeyran een paar jaar geleden voorstelde om samen iets te schrijven. Hij is een beetje mijn peetvader in de stripwereld. Toen viel alles op zijn plaats. Omdat ik de dingen zo filmisch voor me zie, ontdekte ik hoeveel mogelijkheden strips bieden op het snijvlak van woord en beeld. Tegelijk ging er voor mij een heel nieuwe wereld open, waarin je ook nog eens met fantastische mensen samenwerkt. Ik vraag me soms echt af: hoe komt het dat ik hier nooit eerder aan heb gedacht (lacht)?”
Hoe is het verhaal van Rode sneeuw ontstaan?
Sallé: “Het begon allemaal met “Komori Uta” van de Japanse componist Joji Hirota. Hij maakte een hedendaagse versie van een traditioneel Japans wiegelied. Oorspronkelijk was het bedoeld voor kinderen, maar in Hirota’s versie hoorde ik geesten. Ik schrok me rot (lacht)! Later ontdekte ik de legende achter het lied: enkele rondtrekkende samoerai passeerden een afgelegen dorp, hoorden een kindermeisje het lied voor een klein kind zingen en werden overmand door heimwee. Al die emoties samen zorgden ervoor dat het verhaal van Rode sneeuw vrijwel vanzelf in mijn hoofd ontstond. Keith Richards van The Rolling Stones zei ooit dat liedjes ergens rondzweven en dat je er soms eentje uit de lucht plukt. Ik weet niet of dat voor iedereen zo werkt, maar ik vind het een mooie gedachte. Zo schrijf ik wel vaker: ik volg een ongrijpbare richting, een vonk, die me uiteindelijk naar het voltooide werk leidt. Dat idee zit ook een beetje in Rode sneeuw. Op een bepaald moment volgen Takashi en Sayori midden in de nacht een vuurvliegje, zonder te weten waar het hen naartoe brengt. Uiteindelijk vinden ze zo een antwoord.”
Dat een lied aan de basis ligt van Rode sneeuw lijkt geen toeval. Muziek speelt een belangrijke rol in je leven. Hoe groot is die invloed op je werk?
Sallé: “Ik ben erg gevoelig voor muziek. Als ik in een café zit, gaat een derde van mijn aandacht naar wat de persoon tegenover me vertelt, een ander derde dwaalt door mijn hoofd langs allerlei gedachten en ideeën en het laatste derde luistert naar de muziek op de radio of naar het omgevingsgeluid, dat op zichzelf ook een soort muziek vormt. Neem bijvoorbeeld de sneeuw en de nacht. Die twee elementen uit Rode sneeuw hebben iets gemeen: ze creëren een soort cocon, een afgesloten wereld. Door de sneeuw wordt het moeilijker om te zien wat er in de verte gebeurt en ontstaat er ook een heel bijzondere geluidswereld. Wanneer er sneeuw ligt, worden geluiden gedempt, details worden belangrijker, elk geluid telt. Ik hou van het idee dat de personages gevangenzitten in hun eigen wereld, in een wereld buiten de wereld. De sneeuw en de nacht versterken dat gevoel van isolement.”
Ook je band met Japan is heel persoonlijk: je verbleef er zelf verschillende keren. Shikomi mag dan fictief zijn, het dorp voelt heel authentiek aan. Hoeveel van jouw eigen ervaringen in Japan zijn erin terechtgekomen?
Sallé: “Ik vind het interessant om horror, angst en vervreemding binnen te brengen in een heel realistische omgeving. Volgens mij is dat wat Freud het ‘unheimliche’ noemt. Japanse kunstenaars zijn daar trouwens erg goed in, zeker hedendaagse makers als Kiyoshi Kurosawa en Hideo Nakata. Met Shikomi wilde ik het echte Japan van toen laten zien, met respect voor de cultuur. Elk woord, elk uithangbord moest geloofwaardig en realistisch zijn. Voor de naam van Makiko’s kroeg heb ik bijvoorbeeld overlegd met mijn goede vriend Jan, die in Osaka woont. Er kwamen allerlei vragen bij kijken: hoe groot is het dorp? Wat wordt er geserveerd? Blijven mensen aan de toog staan of gaan ze zitten? Al die vragen leidden uiteindelijk tot de juiste naam (lacht). De woordenschat in Japan is behoorlijk precies. Er was voor mij geen andere manier dan te vertrekken vanuit een realistische benadering en die werkelijkheid vervolgens door elkaar te schudden met geesten, bloed, angst en een tragedie die eeuwen overspant.”
Sommige sporen van dat echte Japan zijn zelfs heel letterlijk terug te vinden. In je dankwoord duiken Osamu, Kohei, Makiko en Mie op … namen die we ook in het verhaal tegenkomen. Wie zijn zij?
Sallé: “Dat zijn enkele van mijn Japanse vrienden! Geen van hen wist dat ik hun namen aan personages in de strip had gegeven (lacht). Ze kwamen er pas achteraf achter. Het was een verrassing voor hen. Een geschenk van mij, als teken van onze vriendschap.”
Het album opent met een opvallende quote van Gérard Manset: “Ik zal de pianist vermoorden / Zodat de mensen weten / Dat er iets bestaat.” Wat betekenen die woorden voor jou, en hoe moeten we ze verbinden met Rode sneeuw?
Sallé: “Gérard Manset schreef de tekst van “Je tuerai la pianiste” voor Alain Bashung, mijn favoriete zanger aller tijden. Hij was en blijft een van mijn grote helden. Zoals altijd bij Bashung is de echte betekenis van zijn woorden niet helemaal duidelijk. Iedereen kan er zijn eigen betekenis aan geven. Voor mij vertelt het nummer het verhaal van de geheime minnaar van een beroemde pianiste. Wanneer zij hem verlaat, dreigt hun verhaal verloren te gaan, alsof het nooit heeft plaatsgevonden. Haar vermoorden wordt voor hem een manier om hun liefde in de ogen van de wereld te laten bestaan. Dat past bij Rode sneeuw, want ook daarin draait alles om een liefdesverhaal dat niemand kent, om een pijn die eeuwenlang verborgen is gebleven. Het geweld van sommige personages wordt uiteindelijk een manier om hun verhaal zichtbaar te maken.”
Romantiek, horror, samoerai … Rode sneeuw is moeilijk in één genre onder te brengen. Wat zit er achter die keuze?
Sallé: “Niets. Alleen het gevoel dat dit verhaal verteld moest worden. Weet je, in “The Raven” van Edgar Allan Poe zit geen grote twist of onthulling. Rode sneeuw is geen Marvel Cinematic Universe, maar een tragedie met liefde en geweld, bloed en tranen, en met de tijd als zowel een gevangenis als een bevrijding. Dat is onze graphic novel voor mij: een romantisch en gewelddadig spookverhaal met achterdocht, bloed en dood als kers op de taart.”
In veel westerse horrorverhalen zijn geesten vooral iets angstaanjagends. In Rode sneeuw zijn het ook tragische figuren die rust zoeken. Hoe kijk je zelf naar geesten?
Sallé: “Ik denk eigenlijk dat alle geesten tragische figuren zijn! In Azië hebben mensen over het algemeen een bijzondere band met geesten. Ze zijn overal. Sommige mensen praten erover alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. Wij in het Westen hebben ons meestal losgemaakt van dat soort dingen, ook van de dood. Daardoor zijn geesten verworden tot angstaanjagende, absurde en agressieve wezens. Maar ik kan me niet voorstellen dat een geest ervoor zou kiezen om zonder enige reden op aarde rond te dolen en mensen bang te maken, in plaats van naar een andere wereld over te gaan waar het misschien beter vertoeven is (lacht). Ik zie er trouwens ook het nut niet van in om een ‘slechterik’ neer te zetten als door en door slecht. Ik vind het interessanter om de emoties van het publiek op de proef te stellen door zijn gruwelijke daden begrijpelijke motieven mee te geven.”
Liefde en verlies blijken uiteindelijk minstens zo belangrijk als de horror. Heeft Rode sneeuw voor jou een tragisch einde, een happy end – of juist iets daartussenin?
Sallé: “Dat is een heel goede vraag. Ik heb het daar de afgelopen maanden al vaak met lezers over gehad. Eigenlijk zie ik Rode sneeuw niet zozeer als een triest verhaal. De dood is niet altijd iets verdrietigs. Voor sommige mensen kan het leven een hel zijn. Soms zien zij de dood als een bevrijding. Natuurlijk is het verhaal hard en sterven er mensen die het niet verdienden om te sterven. Maar is dat wel zo? Ik wil niets verklappen voor de lezers, maar volgens mij is het tegelijk tragisch én gelukkig. Ik ben heel benieuwd hoe zij daarover denken.”
Wat hoop je dat lezers meenemen nadat ze de laatste pagina van Rode sneeuw hebben omgeslagen?
Sallé: “Dat ze daarna nog tien exemplaren extra kopen om aan tien vrienden cadeau te doen (lacht)! Nee, ik hoop vooral dat ze ervan genieten en de essentie begrijpen: een verhaal hoeft niet zwart-wit te zijn. We hebben allemaal een hart en een verstand en we verdienen beter dan producten die gemaakt worden om een zo groot mogelijk publiek te plezieren. Fuck dat! Overal ter wereld zijn er talloze creatieve werken vol nuances, details en vragen, werken die je niet per se bij het handje nemen alsof je vier jaar oud bent en je alle antwoorden voorkauwen. Ik wil lezers niet als idioten behandelen, want dat zijn ze niet. Wanneer iemand me vertelt dat iets wat ik heb gemaakt hem of haar geraakt heeft, maakt me dat echt gelukkig. Dan weet ik dat wat ik maak met een reden bestaat. Ik heb ook ooit het tegenovergestelde meegemaakt. Ik zat met een paar vrienden in een café en we hadden het over iets wat ik kort daarvoor had gedaan. Ik weet niet eens meer wat precies: een film, een concert, een boek … Een man in het café ving een stukje van ons gesprek op, kwam naar me toe en vroeg: ‘Ben jij bekend van de media?’ Vervolgens wilde hij met mij op de foto. Die kerel had geen flauw idee wie ik was of wat ik had gedaan en toch wilde hij een foto. Wat een onzin! Wat betekent zoiets überhaupt? Waar zijn we in godsnaam beland? Het is een van de meest betekenisloze dingen die ik ooit heb meegemaakt (lacht).”
Het oorspronkelijke verhaal van Rode sneeuw kwam volledig van jou, maar om er een strip van te maken, werkte je samen met Corbeyran. Hoe ging dat in zijn werk?
Sallé: “Ik had het oorspronkelijke verhaal geschreven met het idee er misschien een film van te maken. Toen ik Corbeyran erover vertelde, zei ik dat het volgens mij ook een geweldige strip kon worden. Hij was meteen enthousiast. We maakten samen een synopsis voor de stripbewerking en vervolgens schreef Eric een eerste, volledig uitgewerkte versie van het scenario. Daarna nam ik die versie onder handen, voegde dingen toe, bracht wijzigingen aan en maakte er zo een tweede versie van. Corbeyran stelde voor om het verhaal naar JEF te sturen, die ik op dat moment nog niet kende. Het klikte meteen tussen ons en we raakten bevriend.”
Hoe was het voor jou om een verhaal dat zo lang in woorden en beelden in je eigen hoofd had bestaan ineens door iemand getekend te zien worden?
Sallé: “Ik had tijdens het schrijven van het scenario al heel concrete beelden voor ogen. Wat voor mij vanzelfsprekend is, gezien mijn achtergrond in de filmwereld. Maar een van de magische aspecten is juist ontdekken wat een tekenaar met jouw woorden doet. JEF behoort wat mij betreft tot de allergrootsten! Hij heeft het verhaal, de sfeer en de hele geest ervan perfect aangevoeld en het naar een hoger niveau getild. Zijn filmkennis is bovendien superstraf. We baseerden sommige details in de gezichten van de samoerai in Rode sneeuw op de traditionele voorstelling van geesten in de Japanse theater- en filmtraditie. Je weet wel, die witte, levenloze gezichten zoals je ze bijvoorbeeld ziet in films als “Kwaidan” van Masaki Kobayashi. Tijdens het hele proces bleef ik met JEF in contact om bepaalde details te bespreken. Of we hingen gewoon uren aan de telefoon om over films te praten (lacht)! Ik had me geen betere tekenaar kunnen wensen om mijn verhaal tot leven te brengen.”
Alain Bashung heb je eerder al genoemd, maar zijn er nog helden die je inspireren?
Sallé: “Clive Barker is een oprecht mens, maar ook een visionair, een geweldige schilder en een fantastische schepper. Ik zag hem jaren geleden tijdens een masterclass huilen toen hij vertelde over een jonge man die hij had geholpen om uit het leger te stappen en kunstenaar te worden, maar die tragisch overleed. En David Lynch! Een fantastische man. En bijzonder grappig bovendien! Niet veel mensen lijken te beseffen hoe grappig hij was, zelfs in zijn films. Ik herinner me dat hij ooit zei: ‘Zoiets als een carrière opbouwen bestaat niet.’ Voor hem ging het erom een visie te hebben en die tot leven te brengen. En dan David Lee Roth … Hij leeft het leven ten volle. Hij is belezen, extreem ervaren en fascinerend. En hij is een geweldige tekstschrijver. Hij is het leven zélf, in levenden lijve!”
Roth zingt trouwens: “When was the last time you did something for the first time?” Wanneer was dat voor jou?
Sallé: “Een paar maanden geleden ben ik voor het eerst gaan paragliden. Man, dat is schrikken, dat kan ik je vertellen. Maar ik ben blij dat ik het gedaan heb. Een paar jaar eerder had ik in New York al eens een parachutesprong gemaakt. Dat was geweldig. Ook eng, maar uiteindelijk was er maar één vraag: zie je ervan af alleen omdat je bang bent, om er vervolgens de rest van je leven spijt van te hebben? Of durf je het gewoon te doen? Voor mij was de keuze snel gemaakt! Een paar jaar geleden was ik met de band waarin ik toen speelde op tournee op Réunion. Het wemelde er van de haaien. Zodra we uit het vliegtuig stapten, vertelde iemand ons dat ze net de hand van een vermiste persoon in de maag van een haai hadden gevonden. Negentig procent van de stranden was verboden terrein. Natuurlijk ben ik bij een van die verboden stranden een stukje gaan zwemmen. Niet heel ver van het strand, maar toch een eindje. Het idee dat er misschien haaien naar me lagen te kijken, gaf me een enorme kick. Erg verstandig was het niet, maar ik móést het gewoon doen. Wie weet? Misschien heb ik het nooit beseft, maar ben ik inmiddels zelf ook een geest?”
De cirkel is rond … welke wijze woorden wil je als geest achterlaten?
Sallé: “Mijn oom, die schilder is, zei ooit iets interessants tegen me. Ik was nog een kind en vertelde hem over iets waar ik mee bezig was. Daarna voegde ik eraan toe: “Maar het is gewoon voor de lol, meer niet.” Waarop hij zei: “Ben je soms van plan je je hele leven stierlijk te vervelen?” (lacht) Zelf schrijf ik geen muziek puur om muziek te maken. Hetzelfde geldt voor elk project waaraan ik werk, ook wanneer ik verhalen schrijf. Ik moet de kern van het verhaal voelen. Het moet een eigen ziel hebben. Sommige mensen hebben technieken om creatieve blokkades te overwinnen, maar zelf wacht ik liever op die ene vonk. Ik geloof gewoon dat als je goed luistert, die innerlijke stem je de weg wijst. Die is er altijd.”
Bedankt voor het gesprek, Rurik. En voor alle geesten, haaien en vuurvliegjes onderweg.